 مرتبط با موضوع : انواع گياهان زينتي
مقدمه
این تیره متعلق به راسته گزنه است. تیره نارون Ulmaceae درختانی با برگهای متناوب ، دارای گوشوارک کم دوام و زود افت هستند. گل نر ماده ، گاهی پلیگام و کاسه دارای 4 تا 8 قطعه است. پرچمها با کاسبرگها متقابل ، تعداد برچههای مادگی در اصل دو عدد ولی یکی از آنها معمولا حذف شده و در نتیجه تخمدان تک خانهای و حاوی یک تخمک واژگون است. میوه فندقه بالدار (در نارون) یا شفت مانند (در درخت آزاد) است. تیره نارون دارای 9 جنس با 130 گونه است که همگی در مناطق آب و هوای معتدله انتشار دارند. در بین این جنسها ، جنس نارون با 30 گونه و جنس داغداغان تقریبا با 60 گونه دارای اهمیت خاصی در تیره نارون هستند.
جنس اولموس یا اوجا یا نارون
دارای گونههای متعددی است که تقریبا همه آنها در نیمکره شمالی انتشار دارند. این درختان دارای پوستی بسیار ضخیم ، برگهای ساده با دندانههای تیز و پهنکی با کناره پایینی نامتقارن است. گلها در این جنس نر ماده و همان اختصاص مربوط به تیره اولماسه را دارند. تنها تیرهای است که این اختصاص را در راسته گزنه دارد. در طایفه سلتیده علاوه بر گلهای نر ماده گلهای پلی گام نیز دیده میشود.
این امر نشان میدهد که تک جنسی بودن گل در راسته گزنه یک صفت ابتدایی و کهن نیست، بلکه صفتی ثانوی است. گل آذین گرزنی ، متراکم ، تقریبا کروی و در آغاز بهار روی شاخههای سال قبل و در اثر رشد جوانههای واقع در بغل برگهای ریخته شده سال قبل حاصل میشود. گلها پنج پر هستند. جنس الموس در ایران دارای 4 گونه است.
گونه الموس کارپینی فولیا (اوجا)
درختی است که در نقاط مختلف ایران نامهای متفاوتی دارد. برگهای این درخت تخم مرغی شکل با پهنک نامتقارن بوده و سطح آن زبر و در حاشیه دندانههای مضاعف داشته و فاقد کرک یا کمی کرکدار است. گلها دارای دم گل کوتاه و به صورت دسته جمعی هستند. این درخت در تهران ، جنگلهای شمالی ایران ، جلگلههای ساحلی دریای مازندران و گیلان و ارسباران انتشار دارد.
گونه الموس دنسا یا نارون چتری
این درخت نسبتا بلند دارای شاخههای انبوه با تاجی کروی شکل و زیبا و برگهایی انبوه به رنگ سبز تیره و شاخههایی صاف و خاکستری رنگ است. این درخت بیشتر به عنوان سایهگستر معروف است و در اغلب شهرهای ایران کاشته میشود.
گونه الموس مونتانا یا ملج
برگهای این درخت بیضی شکل و میوه آن به شکل بیضی یا تخم مرغی و محتوی یک دانه در وسط است. چوب درخت ملج در صنایع دستی و روستایی مصارف گوناگون دارد. این درخت بومی جنگلهای سواحل دریای خزر است.
جنس سلتیس یا داغداغان
تقریبا 60 گونه از آن در تمام دنیا انتشار دارد. گلهای پلیگام با تخمک مستقیم و جنین خمیده دارند. گلها منفرد در طول ساقه پراکنده ، کاسه در آنها شامل 2 تا 5 قسمت مقعر و دارای 5 تا 6 پرچم و دو کلاله دراز هستند. میوه شفت مانند و محتوی یک هسته است. گرچه میوه داغداغان که شفت مانند است طبیعتا نباید قدرت پراکنش فندقههای بالدار نارون را داشته باشد.
ولی این درخت نیز غالبا در خشکی در جزایر دوردست نیز انتشار دارد و عامل این پراکنش ، بیولوژیکی است. بدین ترتیب که پرندگانی که از میوه آن استفاده میکنند هسته هضم نشده در معده آنها باقی میماند و هنگام مهاجرت به جزایر دوردست اقیانوسها آن را حمل میکنند و در آنجا باعث انتشار درخت مزبور میشوند. در ایران داغداغان دارای 3 گونه است. که یکی از گونهها به اختصار توضیح داده میشود.
گونه سلتیس اوسترالیس یا داغداغان
این درخت در جنگلهای شمال ایران تقریبا دور از ساحل انتشار دارد. برگهای داغداغان تخم مرغی شکل و در انتها حالتی کشیده دارد و پشت آنها از کرکهای نرم و مخملی پوشیده شده است. میوه این درخت سیاه و کروی شکل است. این درخت در نقاط مختلف دارای نامهای محلی مختلف است.
جنس زلکوا یا درخت آزاد
این جنس دارای چهار گونه درختی است که در چین شمالی ، ژاپن و قفقاز و ایران انتشار دارد. گونه منحصر به فرد ایرانی این درخت زلکوآ کرناتا است که به درخت آزاد موسوم است. این درخت در تمام جنگلهای شمالی وجود دارد. در جنگلهای کردستان و همچنین در جنگلهای جنوب غربی نیز پایههایی از آن مشاهده میشود. چوب این درخت پرتوان ، محکم و قابل ارتجاع است و در صنایع روستایی زیاد مورد استفاده قرار میگیرد. برگ این درخت متناوب ، ولی روی دو خط طولی موازی ، بر روی شاخهها قرار گرفته و حاشیه آن دارای دندانههای ریز کمانی است.
گلهای نر در بن شاخههای بیبرگ سال پیش تودههای کروی شکل تشکیل میدهند. گلهای ماده ، سفید و بیبو هستند. میوه فندقه ولی در آغاز شفت مانند است و بتدریج خشک میشود. سطح میوه صاف یا چیندار است و در راس آن دو کلاله به صورت دو شاخ باقی میماند. درخت آزاد در نقاط مختلف شمال و همچنین در غرب و جنوب ایران دارای نامهای مختلف محلی است.
+ | نويسنده : حامد شکری حيدري تاريخ : یکشنبه 1388/04/28
ساعت: 1:41 |
|
