 مرتبط با موضوع : گیاهان دارویی
رزمــاری
رزماری، برگ و سرشاخههای گلدار خشک شده گیاه Rosmarinus officinalis از خانواده نعناعیان (Lamiaceae) است که حداقل دارای 1 درصد (حجم/وزن) روغن فرار میباشد.
نامهای گیاه:
لاتین: Rosmarinus officinalis
فارسی: رزماری، رومارن
عربی: اکلیل الجبل، حصالبان، حصالبان اکسیر
انگلیسی: Rosemary, Common Rosemary, Moorwort, Herb of memory
آلمانی: Echte Rosmarin, Anthoskraut, krankrautblatter, kranzenkrautblatter
فرانسه: Romarin, Rose marine, Herbe aux couronnes, Feuille de Rosmarin
ریخت شناسی:
گیاه معطر بوتهای و پایا، با شاخههای بالارونده، که ارتفاع آن به 2 متر میرسد. برگها باریک با انتهائی بدون نوک و سوزنیشکل (نازک)، گلها به رنگ سبز تیره و به ندرت صورتی یا سفیدرنگ میباشد.
اندام داروئی: برگ و سرشاخههای گلدار گیاه، اندام داروئی رزماری را تشکیل میدهد
زمان جمعآوری: برگ و سرشاخههای گلدار گیاه رزماری هنگام شروع باز شدن گلها و در فصول بهار و تابستان جمعآوری میگردد .
دامنه انتشار: پرورش گیاه رزماری در بیشتر نواحی ایران معمول میباشد. پرورش دهندگان عمده گیاه رزماری را در دنیا کشورهای شمال آفریقا خصوصاً مراکش و تونس و کشورهای جنوب اروپا خصوصاً اسپانیا، فرانسه، ایتالیا، یوگسلاوی و آمریکا تشکیل میدهند.
مواد متشکله: ماده متشکله اصلی برگ و سرشاخههای گیاه رزماری را روغن فرار تشکیل میدهد فارماکوپه گیاهی بریتانیا میزان روغن فرار رزماری را 1% حجم در وزن ذکر کرده است، ولی میزان روغن فرار این گیاه در نقاط مختلف دنیا بین 5/0 تا 5/2 درصد گزارش شده است.
عمدهترین ترکیبات موجود در روغن فرار گیاه را 1و8 ـ سینئول (1,8 - cineol)، بورنئول (Borneol)، کامفر (Campher)، بورنیل استات (Bornyl acetate)، آلفاپینن (α - pinene) و –B پینن تشکیل میدهند که بسته به شرایط جغرافیائی محل کشت گیاه، میزان و درصد هریک از این مواد متغیر میباشد.
سایر ترکیبات طبیعی موجود در برگ و سرشاخههای گلدار رزماری شامل این دستهها میشود:
فلاونوئیدها مانند جنکوانین (Genkwanin) و لوتئولین (Luteolin)، اسیدهای فنلی مانند اسید رزمارینیک (Rosmarinic acid)، دیترپنها، تریترپنها، تاننها، مواد تلخ، رزین، ساپونین، پروتئین، چربی، کربوهیدرات، فیبر، برخی املاح و ویتامینها.
موارد استعمال:
از رزماری به صورت خوراکی در درمان اضطراب، سردرد، میگرن، فشار خون، نفخ و بیاشتهائی و به صورت موضعی بعنوان مسکن موضعی در درمان دردهای عضلانی و بیماریهای روماتیسمی استفاده میشود. همچنین بعلت عطر و طعم مناسب در صنایع آرایشی ـ بهداشتی مورد استفاده قرار میگیرد. روغن رزماری یک روغن محرک است و از نظر رایحه و اثر، گرم و نافذ میباشد. اثر محرک رزماری روی سیستم اعصاب مرکزی بسیار برجسته است. مصرف رزماری چون موجب سهولت ترشح و دفع صفرا میشود از این جهت از آن در بیماریهای یرقان و نارسائی اعمال کبد استفاده بعمل میآورند. مصرف رومارن در موارد ضعف عمومی، خستگی مفرط و بیحالی بیمار در دوران نقاهت مفید تشخیص داده شده است.
عوارض جانبی: مصرف داروئی موضعی گیاه و یا کاربرد فرآوردههای آرایشی ـ بهداشتی حاوی رزماری در برخی از افراد حساس، گهگاه ایجاد قرمزی پوست، درماتیت، حساسیت پوستی و حساسیت به نورایجاد میکند
موارد احتیاط: رزماری در دوران بارداری، شیردهی و در بیماران صرعی و فشار خون بالا بهتر است بکار نرود. روغن رزماری دارای 20ـ10 درصد کافور میباشد که اگر به مقدار زیاد مصرف شود میتواند موجب تشنجات صرع مانند شود.
موارد استعمال در پزشکی گذشته: در طب گذشته از رزماری به صورت خوراکی بعنوان مدر و ضد نفخ و به صورت موضعی بعنوان ضد التهاب و ضد درد استفاده میکردهاند.
طی صدها سال از رزماری در مراقبت از پوست و مو استفاده شده و یکی از اجزاء ادکلن real و جزء اصلی آب تقطیری تهیهشده از الکل رقیق و گلهای رزماری است که نوعی مخلوط قابض گیاهی در حامل سرکه سیب میباشد و به پاکسازی، تقویت و سم زدائی پوست بویژه پوستهای چرب و مستعد آکنه کمک نموده و به داشتن اثرات فوقالعاده در ایجاد جوانی مشهور است. رزماری برای آبکشی موهای تیره و مالشدادن پوست سر مورد استفاده قرار میگیرد که برای تأمین سلامت موها و جلوگیری از ریزش بیش از حد آنها بویژه متعاقب بیماریها واقعاً ارزشمند است. رزماری به برگرداندن رنگ به موهای خاکستری و حتی درمان طاسی مشهور است.
آثار فارماکولوژیکی: آثار ضد میکروبی گیاه و روغن فرار رزماری و تعدادی از مواد مؤثره این گیاه علیه میکروبهای زیر تأیید گردیده است.
استافیلوکوکوس اورئوس، استافیلوکوکوس آلبوس، ویبریوکلرا، اشرشیاکلی، لاکتوباسیلوس برویس، پسودوموناس فلورسنس، رودوتورولا گلوتینیس، کورینه باکتریا.
آثار آنتیاکسیدانی فراکسیونهای مختلفی از گیاه رزماری نیز در شرایط برونتنی و درونتنی بررسی و تأیید شده است. در برخی از این موارد، آثار فوق با آثار آنتیاکسیدانهای شناخته شدهای نظیر (Botylated Hydroxyanisole) BHA و (Botylated Hydroxytoluene) BHT برابری مینماید.
روغن فرار رزماری اثر مشخصی بر روی عضله صاف ایلئوم خوکچه هندی دارد که این اثر مربوط به بورنئول موجود در روغن فرار بوده که در شرایط آزمایشگاهی بعنوان یک آنتاگونیست استیلکولین عمل مینماید. همچنین در مطالعه دیگری اثر شلکنندگی روغن فرار رزماری بر روی اسفنکتر اودی (oddis sphincter) خوکچه هندی که قبلاً با مورفین منقبض شده بخوبی مشهود بوده است . آثار ضد التهاب، ضد کمپلمانی، آنتیاکسیدانی و آنتیگونادوتروپیک اسید رزمارینیک که یکی از مواد متشکله اصلی گیاه رزماری میباشد نیز به اثبات رسیده است.
بر اثر مصرف خوراکی و یا استنشاق روغن فرار گیاه رزماری در موش، تحریک فعالیت لکوموتور دیده شده است که این اثر را به 1و8 ـ سینئول مربوط میدانند. اثر مهارکنندگی عصاره گیاه رزماری علیه فعالیت آنزیم اوره آز و اثر فلاونوئید دیوسمین موجود در رزماری در کاهش شکنندگی مویرگی از سایر خصوصیات مهم فارماکولوژیک گیاه محسوب میشوند.
مــراجع:
1. زرگری ع. گیاهان داروئی. تهران، انتشارات دانشگاه، 1369 (ج 4): 6 ـ 71.
۲ـ مظفریان و.ا. فرهنگ نامهای گیاهان ایران. تهران: نشر فرهنگ معاصر، 1375 : 158.
+ | نويسنده : محمد معصومی تاريخ : چهارشنبه 1389/02/22
ساعت: 16:0 |
|
